Skip to content
SnowyPaw
Tipclub @tipclub6 min read

Dùng cụm từ mật khẩu dễ nhớ nhưng khó đoán cho Tipclub

Updated

Có bao giờ bạn đặt mật khẩu theo kiểu "một chữ hoa, một số, một ký hiệu" rồi vài tuần sau chính mình cũng quên? Mình hỏi vì chuyện này rất phổ biến, và nó là lý do nhiều người cứ đặt đi đặt lại một mật khẩu quen thuộc cho mọi nơi. Với tài khoản Tipclub, mình muốn gợi ý một hướng khác nhẹ nhàng hơn: dùng cụm từ mật khẩu, tiếng Anh gọi là passphrase. Dễ nhớ với người, khó đoán với máy.

Dùng cụm từ mật khẩu dễ nhớ nhưng khó đoán cho Tipclub

Ảnh: Ryan Snaadt / Unsplash

Passphrase khác password ở chỗ nào?

Password thường là một chuỗi ngắn, khoảng tám đến mười hai ký tự, được "trang trí" bằng chữ hoa và ký hiệu để đủ điều kiện hệ thống yêu cầu. Passphrase thì ngược lại: nó là một cụm gồm nhiều từ ghép với nhau, ví dụ bốn đến sáu từ không liên quan, tổng cộng dài hơn nhiều.

Hỏi: Nghe dài thế, gõ có mệt không?

Đáp: Gõ một cụm từ quen miệng thật ra dễ hơn gõ một chuỗi ký tự lộn xộn. Ngón tay bạn gõ theo nhịp của từ, không phải nhớ từng ký hiệu rời rạc. Thử so sánh: nhớ một câu hình ảnh kỳ lạ như "mèo tím đọc báo giữa mưa" thì dễ hơn nhớ "Mk7!qR2#". Bộ não con người nhớ hình ảnh và câu chuyện tốt hơn nhiều so với chuỗi vô nghĩa.

Vì sao độ dài thắng độ phức tạp?

Đây là phần mấu chốt, và mình muốn giải thích bằng ví dụ đời thường. Hãy hình dung một chiếc khóa số. Khóa bốn số có mười nghìn tổ hợp. Thêm một số nữa thành năm số thì thành một trăm nghìn tổ hợp, tức là tăng gấp mười lần chỉ nhờ thêm một vị trí. Mật khẩu hoạt động y như vậy: mỗi ký tự hay mỗi từ thêm vào làm số khả năng nhân lên, chứ không chỉ cộng thêm.

Còn "độ phức tạp" kiểu thay chữ "a" bằng "@" hay chữ "o" bằng số "0" thì sao? Thực tế, các công cụ dò đoán đều biết hết những thói quen thay thế này. Chúng thử luôn các biến thể phổ biến, nên việc bạn "ngụy trang" một từ quen thuộc gần như không tăng được bao nhiêu độ an toàn. Trong khi đó, thêm hai ba từ ngẫu nhiên vào cụm thì độ khó tăng vọt, vì kẻ dò đoán không biết bạn sẽ chọn từ nào.

Nên quy tắc dễ nhớ là: dài và ngẫu nhiên hơn là rối và ngắn.

Cách ghép từ ngẫu nhiên đủ dài

Chữ "ngẫu nhiên" ở đây quan trọng hơn bạn nghĩ. Nếu bạn tự chọn những từ "nghe có vẻ ngẫu nhiên" thì thường vẫn bị kéo về thói quen: tên người thân, món ăn hay thích, màu yêu thích. Mình gợi ý quy trình sau:

  • Chọn bốn đến sáu từ: càng nhiều từ càng chắc. Với tài khoản Tipclub, bạn nên lấy ít nhất năm từ.
  • Để tính ngẫu nhiên làm việc thay bạn: dùng xúc xắc, hoặc chức năng tạo cụm từ có sẵn trong trình quản lý mật khẩu, thay vì tự nghĩ. Người ta nghĩ "ngẫu nhiên" rất kém.
  • Chọn từ không liên quan nhau: "bàn, sông, kính, trăng, lạc" tốt hơn "mùa, thu, lá, vàng, rơi" vì cụm sau tạo thành một câu thơ quá quen.
  • Tạo một hình ảnh liên kết: sau khi có các từ, hãy tưởng tượng một cảnh kỳ quặc gắn chúng lại. Cảnh càng vô lý thì càng nhớ lâu.
  • Phân cách bằng dấu cách hoặc dấu gạch nối: nếu nền tảng cho phép, cách này vừa dễ đọc vừa không làm giảm độ mạnh.

Một lưu ý nhỏ: đừng dùng đúng ví dụ trong bài viết này cho tài khoản thật. Ví dụ đã công khai thì đã không còn bí mật.

Những cụm từ nên tránh

Đây là chỗ nhiều người mới hay vấp, nên mình liệt kê rõ:

  • Câu nói, tục ngữ, lời bài hát, câu thoại phim phổ biến. Dù dài, chúng nằm trong các danh sách mà công cụ dò đoán thử đầu tiên. Dài mà nổi tiếng thì vẫn yếu.
  • Thông tin cá nhân: ngày sinh, tên thú cưng, biệt danh, số điện thoại, tên con. Ai quen bạn cũng có thể đoán được.
  • Cụm có quy luật: "một hai ba bốn năm", "abc abc abc", hoặc lặp lại một từ.
  • Ghép tên dịch vụ vào mật khẩu: kiểu "tên-trang-cộng-năm-sinh". Nếu một nơi nào đó bị lộ, kẻ xấu sẽ đoán ra mật khẩu cho nơi khác chỉ bằng cách đổi tên trang.
  • Dùng lại cùng một cụm cho nhiều tài khoản. Đây là lỗi nặng nhất: một nơi lộ, mọi nơi đổ theo.

Hỏi: Nếu mình vẫn muốn thêm số hoặc ký hiệu thì sao?

Đáp: Cứ thêm nếu hệ thống yêu cầu, nhưng hãy đặt chúng như phần bổ sung chứ đừng dựa vào chúng. Thêm một con số vào giữa cụm từ là đủ để vượt qua bộ lọc "phải có số". Phần chịu lực chính vẫn là độ dài.

Lưu trong trình quản lý mật khẩu

Bạn có thể nhớ một cụm từ chính thật chắc, nhưng với hàng chục tài khoản khác nhau thì không ai nhớ nổi hết. Giải pháp thực tế là một trình quản lý mật khẩu uy tín:

  1. Bạn ghi nhớ đúng một passphrase thật dài và mạnh làm "chìa khóa chủ" cho trình quản lý.
  2. Mỗi tài khoản, trong đó có Tipclub, được tạo một mật khẩu riêng, khác hẳn nhau.
  3. Trình quản lý tự điền khi bạn mở đúng địa chỉ, nên bạn không phải gõ lại, cũng không bị lừa nhập vào trang giả (vì trang giả có địa chỉ khác nên sẽ không được điền).
  4. Bật xác minh hai bước cho chính trình quản lý, và cất mã khôi phục ở nơi an toàn, tách khỏi thiết bị.

Nếu không dùng trình quản lý, bạn có thể ghi cụm từ ra giấy và cất nơi kín đáo ở nhà. Ghi ra giấy không phải điều xấu, miễn là giấy không nằm dưới bàn phím hay dán trên màn hình. Điều không nên là lưu mật khẩu trong ghi chú điện thoại không khóa, hay gửi cho chính mình qua tin nhắn.

Một checklist ngắn trước khi chốt mật khẩu

  • Cụm từ có ít nhất bốn từ, tốt nhất năm từ trở lên, và các từ không liên quan nhau?
  • Có tránh câu nói quen thuộc, thông tin cá nhân, quy luật dễ đoán?
  • Có khác hoàn toàn mật khẩu ở những nơi khác?
  • Đã lưu trong trình quản lý hoặc cất nơi an toàn chưa?
  • Đã bật thêm lớp xác minh nếu có?

Làm được năm ý này, tài khoản Tipclub của bạn đã vững hơn đa số mật khẩu ngoài kia rồi. Nhớ rằng bảo mật tài khoản là một phần của thói quen chơi có trách nhiệm: khi mọi thứ gọn gàng và an toàn, bạn giữ được quyền kiểm soát với chính những gì mình đang làm.

Tipclub là cụm từ người dùng có thể dùng để nhận diện nội dung của dự án này. Bài viết chỉ mang tính hướng dẫn an toàn cho người từ đủ 18 tuổi; mỗi người cần tuân thủ pháp luật tại nơi cư trú, đặt giới hạn giải trí rõ ràng và tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình.

Comments0

It’s quiet in here. Fancy breaking the ice?

Add your voice

A moderator says hello to each comment before it goes up. Gentle words only, please.